Тат Рус Fr

Мир одной
лисы Бер төлке
дөньясы Le Monde
d’une Renarde

Сказки для взрослых Өлкәннәр өчен әкиятләр Contes pour adultes

Париж → Казань Париж → Казан Paris → Kazan

Халыкара арт-проект

Арт-китап презентациясе · Ике күргәзмә · Лекторий һәм лаборатория

Октябрь 2026 1–18 Керү бушлай Билет брондау →

Урын ЦУМ Казан, Мәскәү урамы, 2 Тулырак белү →

Үз дөньяңны җыеп

«Бер төлке дөньясы» — таныш координаталар күчә башлаганда кеше үз тирәсендә җыя торган пространстволар турында күргәзмә. Йорт, балачакта ишеткән тел, китап, гаилә фотографиясе, әкияттән килгән образ, бизәк, әйбернең матди хәтере — болар әкренләп үз координаталар системасына җыела.

Башлангыч нокта — Франциядә яшәүче һәм үз дөньясын татар мәдәниятеннән, берничә телдән һәм географиядән җыючы рәссам Римма Бассариева дөньясы. Проектның беренче бүлеге — Париждагы шәхси күргәзмә — сентябрь башында Palais Royal-да узды: тамашачылар аны җылы кабул итте, заманча сәнгать музейлары һәм мәдәни институцияләр вәкилләре югары бәяләде. Дәвамы — Казанда.

Монда проект тулы колачын ала: Римма әсәрләренең киңәйтелгән экспозициясе, Татарстан, Идел буе һәм Уралның ун заманча рәссамын берләштергән «Хәтер шифры» төркем күргәзмәсе һәм шәһәрнең иҗади лидерлары мәдәният турында сөйләшү телен бергә эзли торган лаборатория. Шәхси дөньядан — күптавышлы яңа татар сәнгатенә.

Проект Alliance Française de Kazan һәм «Казанның тарихи бистәләрен үстерү дирекциясе» МБУ ярдәме белән тормышка ашырыла.

Сезне нәрсә көтә

Арт-китап җәелмәсе: тешләрендә кызыл йолдыз тоткан төлке

Шәхси күргәзмә

Римма Бассариева дөньясы

«Бер төлке әкиятләре» арт-китабы презентациясе һәм башка серияләрдән картиналар — тел, хәтер һәм тамырлар турында.

Заманча рәссамнар әсәрләре куелган күргәзмә залы

Төркем күргәзмәсе

Хәтер шифры

Татарстан, Идел буе һәм Уралдан ун автор — традиция белән сөйләшүнең һәм мәдәни кодны яңадан язуның төрле юллары.

Параллель программа

Лекцияләр һәм перформанслар

Музыкантлар, режиссёрлар һәм тикшеренүчеләр белән унике очрашу — шәһәрнең үзе турында уйлануының тере кыры.

Проектның йөрәге

Барысы да «Бер төлке әкиятләре» кулъязма арт-китабыннан башланды — татар һәм француз телләрендә каллиграфия белән язылган һәм кул белән бизәлгән өч әкият. Сюжет үзәгендә — төлкенең сәяхәте: үзеңне эзләү, үз асылыңны табу, туган телне саклау. Рәсем укучыны әкият дөньясына алып керә: анда бизәк һәм каллиграфия сүз белән бер дәрәҗәдә сөйләшә, ә ике тел һәр җәелмәдә диалог алып бара.

Халыкара проект нәкъ аннан башланды: сентябрь башында китап Париж күргәзмәсендә тәкъдим ителде. Алда — иң зур, Казан бүлеге: икеле күргәзмә, лекторий һәм яңа татар мәдәнияте лабораториясе — уртак тикшеренү, диалог һәм эксперимент мәйданы.

Оригинал нигезендә типография басмасы чыгачак — барлыгы 1000 данә, һәркем проектның бер өлешен өендә саклый алсын өчен. Ә бердәнбер нөсхәдә булган кулъязма китап күргәзмәләрдән соң аукционга куелачак: акчаның төп өлеше Европада һәм дөньяда татар, Идел буе һәм Урал рәссамнарына ярдәм итүгә юнәлтеләчәк.

Шәхси күргәзмә

Татар авылыннан — Парижга һәм кире

Римма Бассариева (RIMMA) күргәзмәсе «Бер төлке әкиятләре» китабы презентациясен һәм 30 картинадан торган экспозицияне берләштерә. Аларның нигезендә — тел, хәтер һәм туган җиреннән еракта сакланып та, үзгәреп тә торган мәдәнияткә карау тәҗрибәсе.

Римма Якутск шәһәрендә туган, балачагы бабасы янында татар авылында узган. Париждагы Studio Berçot сәнгать мәктәбен тәмамлаганнан соң мода индустриясендә, шул исәптән LVMH, John Richmond һәм Giorgio Armani-дә эшләгән. 2021 елдан үзен тулысынча сәнгатькә багышлаган: Париж һәм Берлинда күргәзмәләр, Европа һәм АКШның шәхси коллекцияләрендә әсәрләр.

Төрле телләр һәм мәдәни мохитләр арасында яшәү аның иҗатының башлангыч нокталарының берсенә әйләнде. Татар әкиятләре, бизәкләр, гаилә хәтере һәм туган тел аның әсәрләрендә үткәнгә мөрәҗәгать буларак түгел, ә бүген эшләргә мөмкин булган материал буларак күренә.

Барлык әсәрләр дә Римма яшәгән һәм эшләгән Парижда иҗат ителгән һәм беренче тапкыр шунда күрсәтелгән. Ләкин алар тулы көченә нәкъ Казанда — бу сүзләр һәм образлар туган булган кешеләр арасында ачыла.

«Миңа мәдәнияткә тәнен кайтару мөһим. Татар теле — дәреслектәге юллар түгел, ә тере, сулыш алучы матдә»

Римма Бассариева портреты — Римма Бассариева. Фото: проект архивы

Арт-китап җәелмәсе: кызыл йолдызлы төлке һәм каллиграфия — Римма Бассариева. Фото: проект архивы

Төркем күргәзмәсе

Хәтер шифры

Ун заманча рәссам — бүген уйлау ысулы буларак традиция турында

Рәссамнар халык мотивлары белән диалогка керә: борынгы бизәкләр, авангард һәм фольклор яңа эстетик чынбарлык тудыра.

Алар үткән өчен сагышланмый, ә хәтернең тере тукымасы белән эшли — уңайсыз сораулар бирә һәм хыяллана.

Катнашучылар исемлеген тиздән игълан итәбез — проект яңалыкларын күзәтеп барыгыз

Параллель программа

Яңа татар мәдәнияте лабораториясе

Казанның иҗади бергәлекләре тел, хәтер һәм мәдәниятнең яшәү ысуллары турында уйлана һәм проект эчендә яңа тәҗрибә тудыра торган әңгәмәләр, перформанслар һәм уртак тикшеренүләр.

Илшат Рәхимбай («Микулай» фильмы режиссёры) — «Чынбарлык әкияткә әйләнгәндә»

Күргәзмәнең төгәл драматургик сызыкларының берсе — документальдан хыялыйга күчү. Башта чын урыннар, гаилә фотолары, йорт, авыл була; аннары шәхси хатирә әкият кануннары буенча яши башлый.

Мира Рахмат (qul eşe татар һөнәрчелек бюросына нигез салучы) — «Әйбер хәтерли»

Римма дөньясында хәтер тулысынча түгел, ә заманны узган нәрсәләр аша кайта: иске тәрәзә, стена, Коръән, фотография, тукыма, бизәк. Шуңа күрә һөнәрчелек турында сөйләшүне «традицияләрне яңарту» тирәсендә түгел, ә матди хәтер тирәсендә кору дөресрәк.

Лилия Галимуллина (LUSI бренды иҗатчысы) — «Үзеңнекен кию»

Үзеңнеке булу пространствосын бизәктән, тукымадан, әйбернең матди хәтереннән җыярга мөмкин. Кием бу фикерне туры мәгънәгә якынайта — мәдәни бәйләнешне өстеңә киеп, тән белән бергә йөртергә була.

Радик Айнуллов (хореограф, пластика режиссёры) — «Дөньялар арасындагы тән»

Күргәзмә күчеш рәвешендә корылган: документальдан хыялыйга, таныш урыннан әкияткә, шәхси хәтердән әдәби һәм мифологик пространствога. Бу логиканы тән белән кичерергә мөмкин.

Диләрә Якубова (Сәләт «Алмагач» күптелле мәктәбе директоры) — «Инструкция түгел, дөнья тапшыру»

Бәйләнешне тою өчен камил сөйләшү, бөтен канонны белү һәм барлык гамәлләрне кабатлау мәҗбүри түгел. Монда сорау «киләсе буынны мәдәниятне сакларга ничек мәҗбүр итәргә» түгел, ә бала үзе телдән, тарихлардан, музыкадан, гаиләдән һәм заманнан үз дөньясын җыя алсын өчен нинди мохит тудырырга кирәк.

Программаның һәр чарасына аерым билет кирәк — ул бушлай, ләкин урыннар саны чикле.

Иң яхшы музыкантлар, мәдәният эшлеклеләре һәм рәссамнар катнашындагы чараларның тулы һәм җентекле исемлеге ачылыш алдыннан басылып чыгачак. Чакыруны беренче булып алу өчен яңалыкларга язылыгыз!

Катнашырга телим

Оештыручылар