Тат Рус Fr

Мир одной
лисы Бер төлке
дөньясы Le Monde
d’une Renarde

Сказка, рассказанная шёпотом Пышылдап сөйләнгән әкият Un conte murmuré

Париж → Казань Париж → Казан Paris → Kazan

Халыкара арт-проект

Арт-китап презентациясе · Ике күргәзмә · Лекторий һәм лаборатория

Октябрь 2026 2–18 Керү бушлай иде

Урын ЦУМ Казан, Мәскәү урамы, 2

Үз дөньяңны җыеп

«Бер төлке дөньясы» — хәтер һәм хыял турында, таныш тормыш үзгәргәндә кешенең үз дөньясын ничек җыюы турында күргәзмә. Балачак теле, гаилә фотолары, китаплар, әкиятләр, бизәкләр һәм әйберләр йорт белән бәйләнешне саклый. Алардан киләчәкне күз алдына китерә алырлык киңлек җыела.

Римма Бассариева Франциядә яши. Аның дөньясы корама юрганга охшаган: анда Якутия, Башкортстандагы татар авылы, Түбән Новгород һәм Париж янәшә тора. Һәр урынның үз теле бар, ә тәрҗемәдә һәрвакыт әйтелмәгән нәрсә кала. Сентябрь башында проектны аның Париждагы Palais Royal-дагы шәхси күргәзмәсе ачты. Ул тамашачыларның җылы бәяләмәләрен, заманча сәнгать музейлары һәм мәдәни институцияләр вәкилләренең югары бәясен алды.

Казанда татар сәнгате турындагы әңгәмә Римма әсәрләренең киңәйтелгән экспозициясендә һәм Казан, Яр Чаллы, Уфа рәссамнарыннан унысы катнашкан «Тәрҗемә грамматикасы» төркем күргәзмәсендә дәвам итте. Параллель программа-лаборатория барышында шәһәрнең иҗади лидерлары һәм тикшеренүчеләр татар мәдәнияте турында сөйләшү телен бергә эзләде.

Проект Alliance Française de Kazan һәм «Казанның тарихи бистәләрен үстерү дирекциясе» МБУ ярдәме белән тормышка ашырылды.

Безне медиада күрдегез

Ничек булды

Римма Бассариева күргәзмәдә ак бияләйләр белән кулъязма арт-китапны ача

Шәхси күргәзмә

Бер төлке дөньясы

Римма Бассариеваның «Бер төлке әкиятләре» арт-китабы презентациясе һәм башка серия рәсемнәре — тел, хәтер һәм тамырлар турында.

Төркем күргәзмәсе

Тәрҗемә грамматикасы

Казан, Яр Чаллы һәм Уфадан ун автор — традиция белән сөйләшүнең һәм мәдәни кодны яңадан язуның төрле юллары.

Программа очрашуында микрофон белән чыгыш ясаучы

Лаборатория

Лекцияләр һәм перформанслар

Музыкантлар, режиссёрлар һәм тикшеренүчеләр белән ун очрашу — шәһәрнең үзе турында уйлануының тере кыры.

Проектның йөрәге

Проект «Бер төлке әкиятләре» кулъязма арт-китабыннан башланды. Бу — татар һәм француз телләрендә каллиграфик язу белән язылган, кул белән бизәлгән өч әкият. Төлке үзенең кем булуын һәм туган телен ничек сакларга икәнен аңлар өчен юлга чыга. Бу китапта берьюлы өч параллель нарратив яши: иллюстрацияләр, бизәк һәм текст.

Сентябрь башында китап Париж күргәзмәсендә тәкъдим ителде. Казанда проект тулы колачын алды: икеле күргәзмә, яңа татар мәдәниятенең лекторий-лабораториясе, уртак тикшеренү, диалог һәм эксперимент мәйданы.

Шәхси күргәзмә

Татар авылыннан — Парижга һәм кире

Римма Бассариева (RIMMA) күргәзмәсе «Бер төлке әкиятләре» китабы презентациясен һәм 30 картинадан торган экспозицияне берләштерде. Аларның нигезендә — тел, хәтер һәм туган җиреннән еракта сакланып та, үзгәреп тә торган мәдәнияткә карау тәҗрибәсе.

Римма Якутск шәһәрендә туган, балачагы бабасы янында Башкортстандагы татар авылында узган, соңрак Түбән Новгородта яшәгән. Париждагы Studio Berçot сәнгать мәктәбен тәмамлаганнан соң мода индустриясендә, шул исәптән LVMH, John Richmond һәм Giorgio Armani-дә эшләгән. 2021 елдан үзен тулысынча сәнгатькә багышлаган: Париж һәм Берлинда күргәзмәләр, Европа һәм АКШның шәхси коллекцияләрендә әсәрләр.

Төрле телләр һәм мәдәни мохитләр арасында яшәү аның иҗатының башлангыч нокталарының берсенә әйләнде. Татар әкиятләре, бизәкләр, гаилә хәтере һәм туган тел аның әсәрләрендә үткәнгә мөрәҗәгать буларак түгел, ә бүген эшләргә мөмкин булган материал буларак күренә.

Барлык әсәрләр дә Римма яшәгән һәм эшләгән Парижда иҗат ителгән һәм беренче тапкыр шунда күрсәтелгән. Ләкин алар тулы көченә нәкъ Казанда — бу сүзләр һәм образлар туган булган кешеләр арасында ачылды.

«Миңа мәдәнияткә тәнен кайтару мөһим. Татар теле — дәреслектәге юллар түгел, ә тере, сулыш алучы матдә»

Римма Бассариева портреты — Римма Бассариева. Фото: проект архивы

Остаханә өстәле: кулъязма битләр, тышлык һәм эскизлар — Римма Бассариева. Фото: проект архивы

Басма

Заманча татар
сәнгатенең бер кисәге
сезнең өегездә

Китапның чикләнгән басмасына гариза калдырыгыз

«Бер төлке әкиятләре» кулъязма арт-китабының басма версиясе — сувенир да, репродукция дә түгел, ә француз-татар проектының мөстәкыйль артефакты.

Татарча-русча басма Казанның «Юлбасма» нәшрияты белән берлектә әзерләнә. Оригиналда аерым кулъязма китаплар булып яшәгән өч тарих беренче тапкыр бер томга җыелган: авторның текстлары, рәсемнәре, бизәкләре һәм каллиграфиясе, басмага яраклаштырылган.

Тираж чикләнгән: барлыгы 1000 данә.

Бушлай гариза калдырырга →

Сату ноябрь уртасында башлана. Алдан заказ калдырганнарга ташлама.

«Бер төлке әкиятләре» басмасы: китаплар өеме, ике төлкеле тышлык

Басманың җәелмәсе: йолдызлы күк астындагы төлке

Төркем күргәзмәсе

Тәрҗемә грамматикасы

Татар мәдәнияте бүген үзе турында сөйли торган һәм иртәгә ишетеләчәк сәнгать теле

Бу күргәзмә төрле буын, төрле медиа һәм төрле һөнәри тәҗрибәле рәссамнарны берләштерә.

Монда бердәм стиль дә, мәктәп тә юк — уртак проблематика бар: ата-бабаларыбызның мәдәни мирасы бүген ничек яши.

01Адель
Хәлиуллин «Әкияти күләмнәр тудырам»Тулырак (RU) →

02Гүзәл
Биләндинова «Милли традицияләрне саклап»Тулырак (RU) →

03Ленар
Әхмәтов «Артефактларга яңа тормыш өреп»Тулырак (RU) →

04Нелли
Акчурина «Гаилә, нәсел, тамырлар аша идентичлыкны танып беләм»Тулырак (RU) →

05Рөстәм
Килдебәков «Монументаль нәкыштән гобеленга кадәр»Тулырак (RU) →

06Әлфия
Курамшина «Төрле медиумнарны синтезлап»Тулырак (RU) →

07Лилия
Сафина «Миф тудыручы сызыклар һәм силуэтлар»Тулырак (RU) →

08Гөлназ
Исмәгыйлева «Матур язу сәнгате»Тулырак (RU) →

09Алия
Гайнуллина «Инсталляция — танып белү юлы»Тулырак (RU) →

10Руслана
Шәймиева «Әкиятләрне һәм хыялларны җанландырып»Тулырак (RU) →

Ун автор — бер корама юрганның ун кисәге: татар заманча сәнгатенең киләчәге шулай, кисәк артыннан кисәк, тегелә.

Лекторий

Яңа татар мәдәнияте лабораториясе

Сөйләшүләр, перформанслар һәм уртак тикшеренүләр: аларда Казанның иҗади җәмгыятьләре тел, хәтер һәм мәдәниятнең яшәү рәвешләре турында уйланды һәм проект эчендә яңа тәҗрибә тудырды.

Энҗе Дусаева күргәзмә залында кунаклар алдында микрофон белән чыгыш ясый — Күргәзмә залында паблик-ток: Казан күргәзмәсе кураторы Энҗе Дусаева

Римма Бассариева ак перчаткаларда кунакларга кулъязма китапның битен күрсәтә — Күргәзмә залында паблик-ток: Казан күргәзмәсе кураторы Энҗе Дусаева

2октябрь

Н. И. Фешин исемендәге сәнгать училищесы студентлары белән очрашу

Рәссам юлы турында әңгәмә: татар авылыннан һәм Studio Berçot-тан үз мифологиясенә кадәр. Училище студентлары өчен ябык очрашу.

Римма Бассариева

2октябрь18:30

«Рәссам булу. Үз исемең белән»

Татар сәнгатендә хатын-кыз авторлыгы турында паблик-ток: исем ничек сәнгати позициягә әйләнә һәм беренче заттан сөйләү нәрсә тора. «Татар хатын-кызы дөньясы» проекты белән берлектә.

Римма Бассариева, Әлфия Саргин, Гөлназ Исмәгыйлева, Алия Гайнуллина

3октябрь18:30

«Татар тәнлелеге: бармы ул?»

«АРА» — хәтер һәм күчеш турында перформанс: башкаручы яңа территорияләр билгели, алар арасында ара калдыра һәм һәр юлы элекке чикнең бер кисәген тәнендә алып китә. Иске киңлекләр бушый, ә тән яшәлгән урыннарның, телләрнең һәм халәтләрнең корама картасына әйләнә. Перформанстан соң — татар тәнлелеге бармы дигән әңгәмә.

Радик Айнуллов, перформер; Анна Антонова, музыкаль импровизация; әңгәмәдә — Туфан Имаметдинов, режиссёр, һәм Марсель Нуриев, хореограф һәм режиссёр, «ӘЛИФ» иҗат берләшмәсе

4октябрь11:0014:00

«Ателье. Үз әкиятеңне җыю»

Балалар өчен рәссам белән остаханә: арт-объект нәрсә ул һәм гади китаптан нәрсә белән аерыла, үз әкиятеңне ничек язарга һәм бизәргә — һәм шуннан үз дөньяңны җыярга. Остаханә ике тапкыр уза: 11:00 сәгатьтә — Alliance Française de Kazan белән берлектә, 14:00 сәгатьтә — «Добрая Казань» белән берлектә.

Римма Бассариева

5октябрь

Казан мәдәният институты
студентлары белән очрашу

Заманча сәнгатьнең үзгәреше турында әңгәмә: соңгы дистә елларда ул кая күчте һәм бүген нинди сорауларга җавап бирә. Француз һәм рус сәнгать мохитләрен нәрсә якынайта, нәрсә аера — ике контекст арасында эшләүче рәссам карашы. Институт студентлары өчен ябык очрашу.

Римма Бассариева

5октябрь18:30

«Татар кодексы»: инструкция түгел, дөнья тапшыру

Бәйләнешне тою өчен камил сөйләшү һәм бөтен канонны белү мәҗбүри түгел. Бала телдән, тарихлардан, музыкадан һәм гаиләдән үз дөньясын үзе җыя алсын өчен нинди мохит тудырырга — мәдәниятне куллану инструкциясе урынына.

Диләрә Якубова, Сәләт мәгариф һәм мәгариф технологияләре үзәге җитәкчесе, Сәләт «Алмагач» мәктәбе директоры; Илшат Рәхимбай, «Микулай» фильмы режиссёры; Айрат Фәйзрахманов, тарих фәннәре кандидаты, Татарстан Милли музееның генераль директоры

6октябрь18:30

«Үзеңнекен кию. Дизайнны татарча нәрсә итә?»

Үзеңнеке булу киңлеге бизәктән, тукымадан, әйбер хәтереннән җыела. Кием бу фикерне туры мәгънәгә китерә: мәдәни бәйләнешне өстеңә киеп була. Цитата белән яңа татар дизайны арасында чик кайда?

Лилия Галимуллина, LUSI бренды иҗатчысы; Юлия Әхмәтҗанова, этнограф, этнографик остаханә һәм шул ук исемдәге кием брендына нигез салучы; Гөлназ Бәдретдин, сәнгать белгече, шәһәр татар мәдәнияте «Печән базары» фестивален оештыручыларның берсе; Гөлназ Шакирова, «Дышать» төркеменең солисткасы

7октябрь18:30

«Китапны татарча нәрсә итә? Тел, автор, тема яки укучы?»

«Бер төлке әкиятләре» татар һәм француз телләрендә язылган, Парижда ясалган, Казанда күрсәтелгән. Текст идентичлыгы турында әңгәмә: тел җитәме, автор чыгышы хәл итәме — әллә китапны татарча аны укучы итәме.

Гүзәл Хәсәнова, икътисад фәннәре кандидаты, «Юлбасма» нәшриятына нигез салучы; Ләйлә Лерон, ТАТАР һәм «Кунел» рестораннары маркетологы; Регина Гаязова, «Татарча комикслар» проекты авторларының берсе

8октябрь18:30

«Бизәк — язу буларак: татар орнаменты һәм визуаль хәтер»

Орнамент язу системасы буларак: бизәк геометриясенә нәрсә шифрланган, ул тукыма һәм күннән экранга ничек күчә һәм ни өчен танылырлык кала. Tartaria проекты белән берлектә «Милләт коды. Татар мәдәнияте турында җиде әңгәмә» циклыннан лекция.

Елена Гущина, этнолог, тарих фәннәре кандидаты, Казан федераль университетының археология һәм этнология кафедрасы доценты

15октябрь12:00

XX–XXI гасыр Татарстан сынлы сәнгатендә хатын-кыз образының эволюциясе

Республика авторларының төп әсәрләренә һәм гендер сөйләменең төбәк үзенчәлегенә анализ. Совет каноны һәм милли колорит — һәм алар бүгенге сәнгать стратегияләрендә нәрсәгә әверелде. Казан федераль университеты студентлары өчен дәрес.

Разилә Ильясова, күргәзмә кураторы

Оештыручылар